Տարիքային խտրականություն (Ageism)
Տարիքային խտրականությունը (Ageism) հասարակական այն երևույթներից է, որը հաճախ անտեսվում է, սակայն ունի խոր և երկարատև հետևանքներ թե՛ անհատի առողջության, թե՛ հասարակության զարգացման վրա։ Այն արտահայտվում է այն ժամանակ, երբ մարդը գնահատվում, սահմանափակվում կամ խտրականության է ենթարկվում միայն իր տարիքի պատճառով՝ անկախ իր իրական ֆիզիկական, մտավոր կամ սոցիալական կարողություններից։
Ի՞նչ է տարիքային խտրականությունը։
Տարիքային խտրականությունը կարող է ուղղված լինել ինչպես տարեցներին, այնպես էլ երիտասարդներին։ Տարեց մարդիկ հաճախ ընկալվում են որպես «թուլացած», «հնացած», «անարդյունավետ», մինչդեռ երիտասարդները կարող են չընդունվել լուրջ՝ «չափազանց երիտասարդ լինելու» պատճառաբանությամբ։ Այս մտածելակերպը ոչ միայն սխալ է, այլև վտանգավոր։
Տարիքային խտրականությունը բժշկության մեջ։
Առողջապահության ոլորտում տարիքային խտրականությունը կարող է ունենալ լուրջ հետևանքներ։ Այդ հետևանքներից են՝
- Տարեց հիվանդների գանգատները երբեմն վերագրվում են «բնական ծերացմանը»՝ առանց խորքային հետազոտության։
- Որոշ ախտանշաններ կարող են թերագնահատվել կամ ուշ ախտորոշվել միայն այն պատճառով, որ հիվանդը տարիքով մեծ է։
- Երիտասարդ հիվանդների դեպքում հակառակ պատկերն է, երբեմն միայն այն, որ այդ հիվանդության «շատ երիտասարդ» համարելը պատճառ կարող է լինել բուժման հետձգմանը։
Ուրոլոգիայում սա հատկապես կարևոր է, քանի որ շագանակագեղձի, սեռական ֆունկցիայի, հորմոնալ խանգարումների և վերարտադրողական առողջության խնդիրները կարող են հանդիպել ցանկացած տարիքում։
Տարիքային խտրականության հոգեբանական ազդեցությունը։
Տարիքային խտրականությունը միայն սոցիալական խնդիր չէ։ Այն ազդում է մարդու ինքնագնահատականի, հոգեկան առողջության և նույնիսկ ֆիզիկական վիճակի վրա։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ տարիքի պատճառով խտրականության ենթարկված մարդիկ հաճախ են տառապում դեպրեսիայից, կյանքի ցածր որակից և առողջական վատ ցուցանիշներից։
Տարիքային խտրականության տարածվածության հիմքում ընկած են մի շարք պատճառներ, որոնցից են՝
- Ծերացման վախը և մահվան մասին չգիտակցված անհանգստությունը
- Արդյունավետության չափումը միայն արագությամբ և նորությամբ
- Մեդիայի և սոցիալական ցանցերի կողմից երիտասարդության իդեալականացումը
Այս ամենը ստեղծում է միջավայր, որտեղ տարիքը դառնում է սահմանափակող պիտակ, ոչ թե կյանքի փորձի և հասունության ցուցանիշ։
Ինչպե՞ս պայքարել տարիքային խտրականության դեմ։
- Տարիքը չպետք է դիտարկվի որպես հիվանդություն կամ սահմանափակում
- Բժշկական որոշումները պետք է հիմնվեն ոչ թե տարիքի կամ ծննդյան թվականի, այլ կոնկրետ կլինիկական վիճակի վրա
- Անհրաժեշտ է խրախուսել տարբեր սերունդների համագործակցությունը և երկխոսությունը
- Կարևոր է փոխել առօրյա լեզուն և մտածելակերպը, որով խոսում ենք տարիքին վերաբերող հարցերի մասին
Ամփոփում։
Տարիքային խտրականությունը վնասում է բոլորին, այն լուռ ու վտանգավոր երևույթ է թե՛ հասարակության թե՛ առողջապահության համար։ Այն սահմանափակում է բժշկական որակյալ օգնությունը, խորացնում է հասարակության բաժանումները և խաթարում է մարդու ինքնընկալումը։ Առողջ հասարակությունը և ժամանակակից բժշկությունը անկախ տարիքից պետք է հիմնված լինի անհատական մոտեցման, գիտական տվյալների և հավասար հարգանքի վրա։